Wagevoe: wat is er veranderd bij aandeelhoudersconflicten?
Wie tot een paar jaar geleden in een impasse zat met zijn medebestuurders of medeaandeelhouders, kreeg van zijn advocaat een ontmoedigend antwoord: er ís een wettelijke geschillenregeling voor aandeelhoudersconflicten, maar reken op jaren procederen. Sinds de invoering van de Wagevoe op 1 januari 2025 is dat veranderd. Uitstoting of uittreding van een aandeelhouder kan sneller en efficiënter. In dit eerste deel van onze reeks over de Wagevoe lees je wat er precies is veranderd.
Wat is de Wagevoe?
Wagevoe is de afkorting van de Wet aanpassing geschillenregeling en verduidelijking ontvankelijkheidseisen enquêteprocedure. De Tweede Kamer nam het voorstel op 16 mei 2024 aan, de Eerste Kamer op 4 juni 2024. Op 1 januari 2025 trad de wet in werking.
De wet verbouwt de zogeheten geschillenregeling: de regels in Boek 2 BW waarmee je via de rechter afdwingt dat een aandeelhouder vertrekt of wordt uitgekocht. Die regeling bestaat al sinds 1989, maar werd nauwelijks gebruikt. In 36 jaar tijd zijn er ongeveer 145 procedures gevoerd. Voor een land met honderdduizenden bv’s is dat vrijwel niets.
De reden was de route. Je startte met een dagvaarding bij de rechtbank, ging daarna in hoger beroep bij de Ondernemingskamer, en soms nog in cassatie. Daar kwam een aparte deskundigenprocedure over de waardering bovenop. Procedures konden jaren duren, in uitschieters zelfs tot tien jaar. Tegen die tijd was er van de onderneming vaak weinig meer over.
Welke vijf wijzigingen zijn het belangrijkst?
1. Aandeelhoudersconflict? Je kunt direct naar de Ondernemingskamer
Alle vier de procedures van de geschillenregeling beginnen nu met een verzoekschrift dat je rechtstreeks indient bij de Ondernemingskamer in Amsterdam. Geen dagvaarding, geen rechtbank, geen hoger beroep. Eén feitelijke instantie, met alleen nog cassatie bij de Hoge Raad als sluitstuk.
De Ondernemingskamer is gespecialiseerd in ondernemingsrecht en zit op zitting met drie raadsheren én twee raden: deskundigen uit de praktijk, vaak accountants of waarderingsspecialisten, die meepraten over de bedrijfseconomische kant van je zaak.
2. Geschillenregeling en enquêteprocedure kunnen worden gecombineerd
In hetzelfde verzoekschrift kun je vragen om een onderzoek naar het beleid binnen de vennootschap én om uittreding of uitstoting. Daarmee is zij de one-stop-shop voor aandeelhoudersconflicten geworden. Je hoeft niet langer te kiezen tussen snel ingrijpen en definitief uit elkaar gaan.
3. Uitstoting aandeelhouder: ook gedrag als bestuurder telt mee
Dit is de wijziging die in het MKB het meeste uitmaakt. Onder het oude recht telden bij uitstoting alleen gedragingen mee die iemand als aandeelhouder had verricht. Wat hij als bestuurder uitspookte, viel er buiten. Dat wringde, want in familiebedrijven en kleine bv’s zijn aandeelhouder en bestuurder meestal dezelfde persoon. De impasse moest zich eerst uitbreiden naar de aandeelhoudersvergadering voordat je iets kon.
Nu weegt de rechter ook gedrag in een andere hoedanigheid mee, bijvoorbeeld als bestuurder of adviseur. Voorwaarde is wel dat het belang van de vennootschap daardoor zo wordt geschaad dat voortduren van het aandeelhouderschap niet langer te dulden is.
4. Uittreding aandeelhouder is toegankelijker geworden
De eis van bijkomende zwaarwegende omstandigheden is geschrapt. Waar het nu om draait: word je door het gedrag van je medeaandeelhouders zo in je belangen geschaad dat van jou redelijkerwijs niet meer gevergd kan worden dat je aandeelhouder blijft?
5. Samenhangende vorderingen kunnen in dezelfde procedure worden behandeld
Een vordering die normaal bij de rechtbank thuishoort, bijvoorbeeld tot schadevergoeding, kan in dezelfde procedure worden meegenomen als er voldoende samenhang is. Dat scheelt een aparte bodemprocedure naast de ontvlechting. Let op: als je aandeelhoudersovereenkomst een forumkeuzebeding of arbitragebeding bevat, kan de Ondernemingskamer zich voor dat deel onbevoegd verklaren.
Welke procedures kent de geschillenregeling voor aandeelhouders?
De geschillenregeling kent er vier:
- Uitstoting (artikel 2:336a BW): een aandeelhouder wordt gedwongen zijn aandelen over te dragen.
- Uittreding (artikel 2:343 BW): een aandeelhouder dwingt af dat zijn aandelen worden overgenomen.
- Overdracht van stemrecht dat bij een pandhouder of vruchtgebruiker berust.
- Prijsvaststelling bij vrijwillige overdracht (artikel 2:343c BW): jullie zijn het eens over het vertrek, maar niet over de prijs.
Wat betekent de Wagevoe voor jou als aandeelhouder?
Drie dingen om nu al mee te nemen.
- Controleer je statuten en aandeelhoudersovereenkomst. Kijk eerst in je eigen papieren. Staat er in je statuten of aandeelhoudersovereenkomst al een regeling voor vertrek, dan gaat die in beginsel voor op de wettelijke route. Een aanbiedingsplicht of leaver-bepaling kan je verzoek bij de Ondernemingskamer in de weg zitten.
- Wacht bij een aandeelhoudersconflict niet te lang. De snelheid van de nieuwe procedure is alleen een voordeel als er nog iets te verdelen valt. Gaat de vennootschap tijdens de rit failliet, dan verdwijnt de bodem onder je verzoek.
- Bouw een goed dossier op. De Ondernemingskamer toetst streng en werkt met stukken, niet met sfeerbeelden. Hoe je dat dossier opbouwt, lees je in deel 3 van deze reeks.
Zit je vast met een mede-aandeelhouder, of wil je je aandeelhoudersovereenkomst tegen het licht houden voordat het misgaat? Onze corporate litigation-advocaten in Tilburg en Breda denken graag met je mee.